Klik hier voor:
Mijnbouw bedreigt Nemoland!
KLIK HIER VOOR OMGEVINGSKAART
Klik
hier voor: Downloadpagina
voor stagiaires, vrijwilligers en andere
geïnteresseerden (projectplannen, scripties,
achtergrondinformatie)
Klik hier voor: achtergrondinformatie over het
Nemoproject
POOLSE DORPEN WILLEN OVERLEVEN
STEUN GEZOCHT VOOR PROJECTEN VAN LOKALE
ORGANISATIES
UIT BEDREIGDE POOLSE DORPEN IN ISERGEBERGTE
Programma
voor duurzame ontwikkeling
Namens
de Poolse gemeente Stara Kamienica presenteert de Nederlandse vereniging Nemo
een programma voor duurzame ontwikkeling, opgesteld door actieve
dorpsorganisaties. Nemo wil de projecten van deze organisaties financieel en
materieel ondersteunen. Het ondersteunen van dorpsorganisaties is een
‘bottom-up benadering’ om duurzame ontwikkeling in Polen vanaf de basis op
gang te brengen. Het zijn de comités en bewonersgroepen in de dorpen die hun
eigen toekomst in handen nemen en zich verzetten tegen de economische en
politieke machten die hun bestaan bedreigen.
Deze organisaties hebben
nauwelijks eigen middelen en lopen de reguliere subsidies voortdurend mis.
Daarom wil Nemo de nodige fondsen werven voor een programma dat bestaat uit
zeven lokale projecten die de dorpsorganisaties zelf opgezet hebben en
uitvoeren.
Via de Matra-regeling
subsidieert de Nederlandse overheid via de NCDO 20.000 euro, op voorwaarde dat
Nemo ook 20.000 euro werft. Maar er is meer geld nodig en Nemo is ook op zoek
naar Nederlandse en Duitse partner-organisaties voor uitwisseling en contact
met de Poolse dorpsorganisaties.
Expositie
en presentatie dorpsorganisaties
Nemo
wil niet alleen fondsen werven, maar ook de streek, de problemen en
mogelijkheden van Stara Kamienica bekender maken in Nederland. Het is de
bedoeling om via een expositie het Matra-project te presenteren en de
fondsenwerving te ondersteunen. Het verhaal van Stara Kamienica met haar
problemen en mogelijkheden is representatief voor de kansen en bedreigingen
van het Poolse platteland.
Daarom organiseert Nemo de
expositie: NEEM NOU STARA KAMIENICA...
in de Boomsspijker Recht
Boomssloot 52, Amsterdam-Nieuwmarktbuurt 1 - 23 april 2005; voorbezichtiging
14 - 31 maart 2005. Naar aanleiding van de expositie verschijnt een speciaal
nummer van de Vrije Wandelaar over Stara Kamienica. De officiële opening is
vrijdag 1 april met om 15 uur de opening en receptie, en om 20 uur een
thema-avond met lezing, video/foto's en presentaties.
20.000
euro gezocht!
Om
het programma van de dorpsorganisaties mogelijk te maken is 20.000 euro nodig.
Nemo roept particulieren, organisaties, bedrijven en fondsen op om financieel
bij te dragen en het Matra-project te laten slagen.
Partnerorganisaties
gezocht!
Niet
alleen geld is belangrijk, ook praktische ondersteuning, uitwisseling en
samenwerking van partnerorganisaties met lokale dorpsorganisaties. Nemo zoekt
onderwijsinstellingen, bedrijven, overheden en lokale organisaties op het
gebied van toerisme, hulpverlening, cultuur, sport/recreatie om de projecten
in Stara Kamienica praktisch te ondersteunen.
Expositie over Stara Kamienica in Amsterdamse
Nieuwmarkt
presentatie
dorpsorganisaties, hun dorp en hun projecten
Nemo wil niet alleen fondsen werven, maar ook de streek, de problemen en
mogelijkheden van Stara Kamienica bekender maken in Nederland. Uiteraard is
het de bedoeling om via de expositie ook het Matra-project te presenteren en
fondsenwerving te ondersteunen. Het verhaal van Stara Kamienica met haar
problemen en mogelijkheden is representatief voor de kansen en bedreigingen
van het Poolse platteland. Daarom organiseert Nemo de expositie:
NEEM NOU STARA KAMIENICA...
Expositie over een Pools dorp op de breuklijnen van de tijd
expositie over Stara Kamienica in de Boomsspijker Recht Boomssloot 52,
Amsterdam-Nieuwmarktbuurt
1 - 23 april 2005 -
voorbezichtiging 14 - 31 maart 2005
geopend: dinsdag t/m vrijdag 10 - 17 u. - dinsdag t/m
donderdag 19 - 22 u. - zaterdag 10 - 16 u.
naar aanleiding van de
expositie verschijnt een speciaal nummer van de Vrije Wandelaar over Stara
Kamienica
OFFICIËLE OPENING: VRIJDAG 1 APRIL
opening en receptie 15 uur
thema-avond met lezing, video/foto's en presentaties 20 uur
Expositie
- presentatie van 7 dorpsorganisaties: hun dorp en hun plannen
- première documentaire over de mijnbouwproblemen en het dorpsverzet
- producten van Nederlands/Poolse stages en uitwisselingsprogramma's
- de mijnbouwdreiging, het verzet en het politieke spel
- keuze uit het werk van kunstenaarskolonie Kopaniec
- toeristische presentatie Stara Kamienica
- presentatie van de scholen van Stara Kamienica en het Kolegium Karkonosze
- presentatie 1e pakket van de Poolse Pakket Service, een nieuwe
exportservice van producten uit de gemeente Stara Kamienica
POOLSE DORPEN WILLEN OVERLEVEN
20.000 EURO EN PARTNERORGANISATIES GEZOCHT VOOR
PROJECTEN
VAN
LOKALE ORGANISATIES IN BEDREIGDE POOLSE DORPEN UIT ISERGEBERGTE
Bedreigingen
De
dorpen in het Poolse Isergebergte die in een van de mooiste landschappen van
Polen liggen in de uitlopers van het Silezische Reuzengebergte (bekend als het
‘Toscane van Midden Europa’) worden acuut bedreigd door een economische en
ecologische catastrofe. Door de vrije markt en de grote concurrentie is de
lokale agrarische economie ingestort waardoor het landschap verruigt en
vernield dreigt te worden door grootschalige mijnbouwprojecten. Door de
rampzalige gevolgen van de oorlog (de streek was vroeger Duits en de bewoners
werden verdreven; de verdreven Polen namen hun plaats in) en het communisme is
er geen ‘gemeenschapsleven’ ontstaan die de klappen kon opvangen. Ook is
daardoor de waardering en bescherming van cultuur en landschap achtergebleven.
Door de enorme werkloosheid (meer dan 30%) en het gebrek aan voldoende sociale
en medische voorzieningen is er veel (verborgen) armoede en zijn er toenemende
alcohol/drugsproblemen. Gevolg: de optimisten trekken weg, en bij de
overblijvers overheersen onderling wantrouwen, apathie en pessimisme over de
toekomst.
Rampzalige mijnbouwplannen
De
mijnbouwplannen van de Poolse firma Pol Skal (eigendom van Euromarket, een
groot Pools automobielbedrijf en agent van General Motors) zijn een acute
bedreiging van de gemeente Stara Kamienica. De firma heeft midden in de
gemeente 100 ha. land aangekocht en wil daar een open steenmijn ontginnen. Het
gaat om de delving van leuciet, een mineraal voor de porselein-industrie. Het
overgebleven graniet wordt vergruisd voor de wegenbouw. Het mijnbouwproject is
rampzalig voor de ontwikkeling in de streek. Het gaat om de onomkeerbare
vernietiging van een onbetwist waardevol natuurrijk cultuurlandschap aan de
rand van natuurparken. Het geplande mijnbouwgebied ligt in de onmiddellijke
omgeving van drie dorpen die onherstelbare schade zullen gaan oplopen. De
schadelijke invloed (stof, explosies, licht, vrachtwagens,
vergruizingmachines, dragliners, verstoring drinkwatersystemen) is groot, tot
een straal 10/20 km. De lokale bevolking, het gemeentebestuur en de
gemeenteraad en zelfs de provincie heeft zich vrijwel unaniem uitgesproken
tegen de mijn. De gemeente heeft de keuze tegen de mijn ingebed in
gemeentelijk beleid voor duurzame ontwikkeling en agrotoerisme. Maar de
minister van Milieu heeft namens de regering alle besluiten tegen de mijn
vernietigd en wil de komst van de mijn afdwingen. Er loopt nog een procedure
van het protestcomité tegen de minister, maar het is van het grootste belang
dat de gemeente en de lokale organisaties laten zien dat er alternatieven zijn
voor de mijnbouw. En dat is de uitgesproken bedoeling van dit project.
Nieuwe perspectieven
Vooral
door het verzet tegen de recente mijnbouwplannen in Mala Kamienica en de
activiteiten van een groep kunstenaars uit Kopaniec, zijn er de laatste jaren
steeds meer dorpsorganisaties en scholen actief geworden voor hun dorp. Het
effect is: meer vertrouwen in de eigen mogelijkheden, meer waardering voor
lokale cultuur en landschap, versterking van het gemeenschapsleven en
samenwerking met buitenlandse partners. De toetreding van Polen tot de EU
heeft naast scepsis ook een nieuw elan gecreëerd en geloof in een positieve
ontwikkeling.
Doel Matraproject
Nadat
de aanvraag van Nemo voor een Matra-subsidie was toegekend gingen onder
leiding van de gemeentelijke coördinator (en inspirator) Adam Spolnik in de
zomer van 2004 zeven dorpsorganisaties voor het eerst in hun bestaan om de
tafel te gaan zitten om concrete en haalbare projecten te ontwikkelen.
Als
gemeenschappelijke doelen werden geformuleerd:
1. Het creëren van
condities om de locale gemeenschap te activeren
2. Het versterken van
burgerinitiatieven door het ondersteunen van dorpsorganisaties
3. Het creëren van
werkgelegenheid en economische ontwikkeling.
4. Het creëren van
begrip en kennis op het gebied van lokale geschiedenis, tradities en
ambachten.
5. Het ontwikkelen van
een aantrekkelijk toeristisch aanbod.
Projecten van dorpsorganisaties
De
projecten van de verschillende dorpsorganisaties geven aan op welke wijze de
verschillende dorpen zich willen ontwikkelen en welke capaciteiten en
potenties aanwezig zijn. Uitgangspunt van het Matra-project en de aanvullende
projecten is het ontwikkelen van die capaciteiten en potenties, en het
versterken van de dorpsorganisaties. De verschillende lokale projecten zijn
gericht op:
1. het ontwikkelen van
duurzaam toerisme (agrotoerisme, educatief toerisme en gezondheidstoerisme)
door het organiseren van attracties, accommodaties en voorzieningen
2. het motiveren,
mobiliseren en activeren van de lokale gemeenschap door het bouwen van
gemeenschapshuizen, het opzetten van evenementen, sportclubs, koren,
exposities
3. het organiseren van
scholenuitwisseling en het organiseren van educatieve vakanties
4. het organiseren van
vakantie-arrangementen voor probleemjongeren in samenwerking met Poolse en
buitenlandse hulpverleningsinstellingen
5. het ontwikkelen van
nieuwe vormen van agrarische bedrijvigheid via kennisoverdracht, stages,
onderzoek en een proefboerderij
6. het ontwikkelen van
voetpaden en wandelroutes
7. de lobby tegen de
rampzalige mijnbouwplannen in Mala Kamienica
Wat is nodig?
1. voorjaar 2005: het
werven van 20.000 euro (het hele budget is 40.000 euro, 50% subsidie
Matra-regeling) De dorpsorganisaties staan in de startblokken om de projecten
uit te voeren. De start hangt af van de fondsenwerving van Nemo. Er is 20.000
euro nodig om de organisaties het vertrouwen te geven dat er toekomst is voor
hun dorp, voor hun streek.
2. voorjaar 2005: het
zoeken van partnerorganisaties voor lokale dorpsorganisaties voor
uitwisseling, contact en ondersteuning. Gezocht worden: een koor, sportclubs,
een schaakclub, heemkunde-organisaties, een fietsorganisatie, scholen
(basisscholen, voortgezet onderwijs, hogescholen en universiteiten),
vrijwilligers, stagiaires (toerisme, landbouw/veeteelt,
plattelandsontwikkeling)
3. voor aanvullende
projecten en uitbreiding van de bestaande projecten is in 2006 40.000 euro
nodig. Voor het bezoekerscentrum is 50.000 euro meer nodig.
Organisatiestructuur
De
opzet en uitvoering van het programma wordt gecoördineerd door een
vertegenwoordiger van de gemeente Stara Kamienica (Adam Spolnik). De lokale
organisaties zijn zelf verantwoordelijk voor de uitvoering van hun project.
Nemo is verantwoordelijk voor de fondsenwerving in Nederland, de
verantwoording aan NCDO over het Matra-project en het vinden van
partnerorganisaties.
Nemo
is een Nederlandse belangenorganisatie voor wandelaars. Opgericht in 1988
organiseert de vereniging wandelingen voor 1300 leden en komt zij op voor het
behoud van voetpaden. In 1998 heeft Nemo in de Poolse gemeente Stara Kamienica
een centrum opgezet voor duurzame ontwikkeling, gericht op het organiseren van
vrijwilligerskampen, studiereizen, stages en uitwisselingsprojecten. De Poolse
Fundacja Nemo coördineert deze activiteiten. Doel is het ontwikkelen van
duurzaam toerisme als motor van lokale ontwikkeling. Meer informatie:
www.nemoland.org
HET
MATRA-PROJECT: DE LOKALE PROJECTEN UIT 7
DORPEN
Klik
hier voor: Izery
Wies: Program for sustainable development in Stara Kamienica based on the
project proposals of local NGO's
door project-coördinator Adam Spolnik, vertaald uit het Pools in het Engels
door Kamila Jelenska. Dit is de volledige tekst van het Matra-project van Nemo
voor de dorpsorganisaties van Stara Kamienica. Bevat veel informatie over Stara
Kamienica. December 2004. PDF-file
1. Nowa Kamienica
Het opknappen van een gemeenschapsruimte en het
organiseren van een tentoonstelling over het verleden en het heden van Nowa
Kamienica.
Onder
supervisie van de dorpsraad is een groep van 15 jongeren uit Nowa Kamienica al
sinds 2001 actief met het organiseren van activiteiten voor kinderen en
jongeren. Om de bevolking meer te betrekken bij de rijke geschiedenis van het
dorp en om toeristen te trekken willen de jongeren oude foto’s verzamelen en
een expositie organiseren. Daarvoor wordt een oud gemeenschapshuis opgeknapt.
De bedoeling is om daar feesten en evenementen voor de dorpsbewoners te
organiseren.
2. Rybnica
Het oprichten van een vrouwenkoor
De
24 leden van de dorpsvrouwen-vereniging in Rybnica organiseren sinds 2003
bijeenkomsten voor vrouwen uit het dorp gericht op oude ambachten en
gebruiken. Het plan is nu om een koor op te richten met een traditioneel en
modern repertoire. Via de repetities, muziekworkshops en het maken van
kostuums wil het koor zoveel mogelijk vrouwen bereiken om mee te doen. De
concerten zijn bedoeld om in de regio op te treden en voor toeristen.
3. Stara Kamienica
Het opzetten van een sportvereniging
De
sportclub LZS Stara Kamienica met 63 leden wil haar activiteiten uitbreiden
met sportevenementen ‘s winters in de sporthal en het organiseren van een
voetbalcompetitie buiten in de zomer. De sportclub is de enige sportvereniging
in de gemeente. De meeste faciliteiten zijn onvoldoende en de club heeft geen
geld om de voorzieningen op te knappen en de nodige sportattributen aan te
kopen. De belangstelling van de jeugd is groot.
4. Barcinek
Het bevorderen van fietstoerisme
De
dorpsvereniging ‘Ons Barcinek’ ligt op een kruispunt van toeristische
fietsroutes, en wil daarom Barcinek tot pleisterplaats ontwikkelen voor
fietstoeristen, door accommodatie aan te bieden, folders en fietskaarten te
maken, educatieve en culturele evenementen te organiseren en het bouwen van
een informatiecentrum met een servicepunt voor fietsers. Binnen het project
werken allerlei dorpsorganisaties uit de streek samen.
5. Wojcieszyce
Het opzetten van een schaakclub
De
dorpsvereniging ‘Vrienden van Wojcieszyce’ wil door het organiseren van
een schaakcursussen en schaaktoernooien voor jongeren en ouderen het
gemeenschapsleven een stimulans geven. Schaken is een ideaal middel omdat het
erg populair is en mensen bindt.
6 Kopaniec
Het
organiseren van middeleeuwse spektakels
De
kunstenaarsvereniging Kopaniec wil de toeristen die Kopaniec passeren meer
attracties bieden door het organiseren van middeleeuwse evenementen. Kopaniec
biedt een aantrekkelijk decor voor dit soort evenementen. De middeleeuwse
muren van Kopaniec zijn in heel Polen beroemd. De vereniging wil een serie
middeleeuwse kostuums en wapens maken voor de shows, spektakelstukken
opvoeren, wegwijzers en promotiemateriaal maken.
7 Miedzylesie
Het opzetten van een bezoekerscentrum
De
Poolse Stichting Nemo wil in Miedzylesie een bezoekerscentrum opzetten als
ontmoetingspunt, onderzoekscentrum, proefboerderij en activiteitencentrum voor
lokale bewoners en toeristen. Het centrum organiseert vrijwilligerskampen,
zomerscholen, workshops en stages voor Poolse en buitenlandse studenten. De
Poolse Stichting Nemo staat los van de Nederlandse organisatie Nemo en is
actief als dorpsorganisatie met projecten gericht op duurzame ontwikkeling.
BEGROTING
Matra-project 2005
40.000 euro
Toegezegde
subsidie 20.000
euro
Fondsenwerving
Nemo 20.000 euro
Aanvullende
projecten en uitbreiding van de bestaande projecten 2006: 40.000 euro
Verbouwingen
bezoekerscentrum 2005/2006 50.000
Matra-project
Organisaties
|
Gevraagd bedrag in euro’s
|
Totale kosten in euro’s
|
1.
Nowa Kamienica
|
3.090,00
|
4.890,00
|
2.
Rybnica
|
3.334,00
|
3.846,00
|
3.
Stara Kamienica
|
9.033,00
|
18.890,00
|
4.
Barcinek
|
5.556,00
|
6.444,00
|
5.
Wojcieszyce
|
4.667,00
|
6.489,00
|
6.
Kopaniec
|
5.556,00
|
6.667,00
|
7.
Miedzylesie
|
5.556,00
|
7.556,00
|
Project
coördinatie
|
1.933,00
|
2.333,00
|
Onkosten,
reiskosten
|
1.275,00
|
1.275,00
|
Totaal
|
40.000,00
|
58.390,00
|
Klik
hier voor: Izery
Wies: Program for sustainable development in Stara Kamienica based on the
project proposals of local NGO's
door project-coördinator Adam Spolnik, vertaald uit het Pools in het Engels
door Kamila Jelenska. Dit is de volledige tekst van het Matra-project van Nemo
voor de dorpsorganisaties van Stara Kamienica. Bevat veel informatie over Stara
Kamienica. December 2004. PDF-file
ACHTERGRONDINFORMATIE
OVER STARA KAMIENICA
Inleiding
Hoewel
het in veel opzichten goed gaat met Polen, worden de gebieden buiten de vitale
economische zones getroffen door een economische en ecologische catastrofe. De
gemeente Stara Kamienica is een goed voorbeeld. De opkomende vrije markt, de
daaraan gekoppelde agrarische schaalvergroting en de verhoogde kwaliteitseisen
heeft de traditionele kleinschalige agrarische bedrijvigheid in de streek
vrijwel verdrongen en het gebied is economisch geïsoleerd geraakt. De
belangrijkste werkgevers in het gebied (de agrarische staatsbedrijven,
melkfabrieken, de grote vlasfabriek) gingen failliet en dit veroorzaakte grote
werkloosheid (nu meer dan 30%).
De
meeste landbouwgronden liggen braak, bedrijven houden er mee op en fabrieken
staan leeg. Er is een grote werkloosheidsproblematiek en er zijn nauwelijks
sociale voorzieningen om problemen op te vangen. Omdat lang de vrees bestond
dat Duitsland het gebied weer zou opeisen, is er tot voorkort weinig geïnvesteerd
in werkgelegenheid en (toeristische) infrastructuren.
Het
grote toerisme concentreert zich rond enkele monumentale steden, het
Reuzengebergte en de kuuroorden; van streek- of dorpstoerisme in de (vanouds)
agrarische gebieden is nauwelijks sprake. De bijzondere cultuurhistorische en
ecologische waarde van de streek, die met name voor het toerisme van groot
belang is, krijgt niet de erkenning die ze verdient en raakt in verval. Het
toch al broze gemeenschapsgevoel in de streek (na de gedwongen
volksverhuizingen in 1946 en 45 jaar communisme), raakt verder verbrokkeld.
Door de geografische en economische isolatie van het gebied en de groeiende
invloed van het westen, wordt de oriëntatie op het buitenland zo sterk, dat
de culturele eigenheid van de streek verdwijnt. Ook de toenemende verbossing,
schadelijke bouwprojecten en oprukkende mijnbouw tasten die eigenheid aan.
Daardoor raakt de streek zichtbaar in verval en er worden geen toeristische en
andere streekeigen producten ontwikkeld, die voor nieuwe inkomsten kunnen
zorgen en die het karakter van de streek kunnen beschermen. Ook lukt het de
gemeente en lokale organisaties niet om EU-subsidies binnen te halen vanwege
de enorme bureaucratie, de ingewikkelde regels en grote concurrentie.
Hoewel
de Poolse overheid en de Europese Unie vinden dat duurzame ontwikkeling van
het gebied een integrale aanpak moet hebben (sociale, ecologische en
economische problemen moeten in onderlinge samenhang opgelost worden), zijn er
in de regio onvoldoende instrumenten aanwezig om de gewenste ontwikkeling te
sturen. Mogelijkheden voor scholing en praktijktraining (gericht op
werkgelegenheid) ontbreken. Plaatselijke organisaties en overheden weten niet
goed hoe zij ontwikkelingsmogelijkheden (expertise, subsidieregelingen e.d.)
kunnen vinden en aanwenden. De kansen die de aansluiting bij de EU bieden,
veroorzaken soms eerder fatalisme en passiviteit dan de noodzakelijke duurzame
investeringen.
Kansen
en mogelijkheden
Bijzondere
aspecten van de streek die het gebied meer dan de moeite waard maken en
kansrijk voor duurzame economische ontwikkeling in de toekomst:
1.
De centrale ligging in Midden-Europa, tussen de grote steden Wroclaw, Dresden
en Praag, niet ver van Berlijn, en de strategische ligging in de grensregio
Euroregio Neisse/Nysa.
2.
De grote landschappelijke waarde (onaangetast waardevol cultuurlandschap, het
‘Toscane van Midden-Europa’) en de grote biodiversiteit vanwege de
verruiging en de vele natuurparken (Reuzengebergte en drie lokale
natuurparken). De natuurlijke gradiënten zijn uniek voor Europese begrippen.
3.
De boeiende geschiedenis (schuivende grenzen,
Pools/Boheems/Oostenrijks/Duits/Poolse geschiedenis) en de wijze waarop de
geschiedenis zichtbaar is in de vele monumenten (met de grootste concentratie
kastelen en paleizen in Europa), de inrichting van het landschap en de
verhalen van de (ex)bewoners.
4.
De grote toeristische potentie zowel intensief (kuuroorden, wintersport) als
extensief (dorpstoerisme, agro/ecotoerisme).
5.
De grote economische potentie voor de ontwikkeling van hoogwaardige
streekproducten en ecologische land/tuinbouw(producten).
6.
Er is een groeiend aantal initiatieven van lokale ondernemers, NGO’s,
scholen en overheden met visie en begrip voor de omgeving. Veel Polen zoeken
daarbij samenwerking en uitwisseling. Voor buitenlanders is het zeer
aantrekkelijk te investeren in Polen.
7.
Contact en vriendschap tussen West Europa en Midden Europa bieden in het kader
van de uitgebreide EU veel nieuwe kansen en mogelijkheden. Polen ligt in het
hart van Europa en is een brug tussen oost- en west Europa.
De gemeente Stara-Kamienica
De
gemeente Stara-Kamienica ligt 900 km. van Amsterdam, in de provincie Dolny
Slask (Neder-Silezië), in het zuidwesten van Polen niet ver van de Duitse en
Tsjechische grens, dichtbij de monumentale stad Jelenia Góra, het
wintersportcentrum Szklarska Poreba en de kuuroorden Cieplice en Swieradów
Zdrój.
De
gemeente is ca. 11.050 ha. groot, waarvan ongeveer de helft natuurgebied en de
helft cultuurlandschap.
De
gemeente telt ca. 5320 inwoners, waarvan 23 % jongeren en 14 % ouderen. Door
de grote werkloosheid (30%, waarvan meer dan de helft vrouwen), is er een
groot alcoholprobleem en een toenemend drugsproblemen bij jongeren.
De
gemeente met de dorpen Stara-, Nowa- en Mala Kamienica, Chromiec, Antoniów,
Kopaniec, Kromnów, Rybnica, Barcinek, Wojcieszyce en Miedzylesie ligt in de
uitlopers van het Reuzengebergte (Karkonosze), tussen het Isergebergte (Góry
Izerskie) en het natuurpark Bóbr-dal (Krajobrazowy Doliny Bobru), op de
overgang van grote bergachtige gebieden met veel bossen, en een oud
kleinschalig boerenlandschap met veel kleine weilanden, akkers, bosjes,
dichtbegroeide beekdalen en dorpen met monumentale boerderijen en oude kerken.
Overal zijn voetpaden. Het bijzondere van het gebied is dat in tegenstelling
tot andere ex-communistische landen, de agrarische ontginningspatronen (met
houtwallen, molengangen, voorden, muren en terrassen) van de 14e tot de 18e
eeuw nog vrijwel intact zijn gebleven. Voor de laatste Wereldoorlog was de
gemeente als ‘Luftkurort' bijzonder populair bij toeristen, het gebied stond
bekend als het ‘Toscane van midden Europa’. De meeste bewoners verhuurden
kamers. Na de oorlog is dit ‘dorpstoerisme' geheel verdwenen. Net als andere
Europese overgangsgebieden aan de rand van natuurgebieden dreigt het gebied,
doordat het veelal braak ligt en er nauwelijks meer boeren zijn, langzaam te
verbossen. Binnen de gemeente is een breed draagvlak aanwezig voor plannen om
de streek te ontwikkelen en natuur/cultuurwaarden te beschermen. Het Poolse
grensgebied stond in de communistische tijd door de grote milieuvervuiling en
de massale bossterfte. bekend als de ‘zwarte driehoek'.
De regio
Vanaf
het ontstaan van de Poolse staat in ca. 960, was het gebied rond Jelenia Góra
Pools, onder de heerschappij van de Silezische Piastenhertogen. In
Stara-Kamienica getuigen de ruïnes van een Piastenburcht hiervan. Vanaf
de 12e eeuw haalden de Silezische hertogen Duitse kolonisten naar het gebied,
die rond het Reuzengebergte steden en dorpen stichtten. Belangrijkste
nijverheid waren de glashoogovens en de linnenweverijen. In de 14e eeuw
stelden de Piasten zich onder de Boheemse kroon en in 1526 erfde Oostenrijk
het gebied. De machtige graven van Schaffgotsch waren leenheer en later
eigenaren van veel land in de regio van het Reuzengebergte. In 1741 veroverde
Frederik de Grote van Pruisen het gebied. Hierdoor kreeg de protestants
Lutherse meerderheid vrijheid van godsdienst. Tot 1945 hoorde het gebied bij
Pruisen en later bij het Duitse Rijk. Na de oorlog vestigden zich er de
verdreven Polen uit oost Polen. Nadat de Duitsers een jaar met de Poolse
migranten hadden samengeleefd, moesten ze in 1946 plotseling vertrekken. De
Duitse ex-bewoners met bewuste herinneringen zijn nu hoogbejaard, maar weten
bij hun bezoek in Polen veel te vertellen over hun manier van leven, de
landbouw en de geschiedenis van de streek en de huizen. De meeste Polen zijn
op hun beurt verdreven uit de toenmalige Poolse streek rond Lwów (nu Oekraïne).
In de verhalen van Duitsers en Polen overheerst bij beiden de tragiek van hun
verdrijving en de miskenning daarvan door de heersende machten in oost en
west. Van die miskenning is het landschap in dubbel opzicht zichtbaar de dupe.
Dorpsbewoners in opstand tegen
mijnbouwproject
In
Stara Kamienica zijn de dorpsbewoners in opstand gekomen tegen mijnbouwplannen
van Poolse firma's die grote delen van beschermde natuurgebieden willen
afgraven om gesteenten te winnen. Het bedreigde gebied bestaat uit een
waardevol en natuurrijk cultuurlandschap aan de rand van verschillende
nationale parken in het Reuzengebergte en Isergebergte in het Sudetengebied
van zuid-west Polen. Dit eeuwenoude cultuurlandschap is relatief onaangetast
en heeft een hoge concentratie aan monumenten: kastelen, paleizen, oude
boerderijen, molens, kerken en archeologische vindplaatsen. Europese
cultuurorganisaties verenigd in de ICOMOS-IFLA hebben de Poolse overheid
geadviseerd de regio op te laten te nemen op de Unesco Werelderfgoedlijst.
De mijnbouwplannen
In
de gemeente Stara Kamienica, tussen Chromiec en Mala Kamienica, rond Nemoland,
kocht de Poolse firma Pol-Skal onder valse voorwendselen (vermomd als
paardenfokker) 100 ha aan in een beschermd dorpslandschap. Begin 2003 was de
burgemeester bereid de mijnbouw toe te laten. Maar vanaf mei 2003 ontstonden
in de omringende dorpen massale protesten in de vorm van protestcomités die
handtekeningen verzamelden en petities schreven. Na de vele protesten herzag
de burgemeester zijn mening en besloot hij de mijn af te wijzen. Daarna bleek
dat zowel provincie als het gemeentebestuur procedurele fouten hadden gemaakt,
dat alles weer overnieuw moest. De bewoners zijn bang dat de minister al een
akkoord heeft met de mijn, en dat ze juridische spitsvondigheden gebruikt om
de mijn toch toe te laten. Weliswaar beslist het provinciebestuur (Wojewoda)
uiteindelijk over de mijn, maar de minister kan het besluit van de provincie
vernietigen en een positief besluit afdwingen. De samenwerkende protestcomités
konden zoveel fouten aantonen in de procedurele stukken, dat Pol Skal in
oktober 2003 haar aanvraag introk. Dat leek op een overwinning, maar niet lang
daarna begonnen ze de procedure weer overnieuw, ditmaal wijzer geworden door
de protestcomité. Weer wees de burgemeester en de provincie de aanvraag af,
maar de minister vernietigde het besluit van de provincie. Het protestcomité
ging in beroep tegen de minister. Het wachten is nu op de uitspraak.
Einde
van duurzame ontwikkeling
De
mijnbouwplannen zijn letterlijk verwoestend voor het kwetsbare landschap van
Stara Kamienica. Het voorbeeld van Klopotnica in de buurgemeente Mirsk laat
het vernietigende effect zien van een steenmijn op het landschap en het
leefmilieu in de wijde omgeving. Niet alleen de natuur-, cultuur- en
landschapswaarden worden onherstelbaar aangetast, maar elke vorm van duurzame
ontwikkeling op het gebied van ruraal toerisme, lokale economie en
leefbaarheid wordt voorgoed afgebroken. Uit de voorbeelden in Mirsk blijkt dat
de plaatselijke bevolking in geen enkel opzicht profiteert van de mijn; noch
qua werkgelegenheid, noch via andere sociale en economische investeringen.
Integendeel, de streek verpaupert zienderogen, alleen een brede asfaltweg waar
continu zware trucks met stenen rijden, domineert het dorp. Regelmatig zijn er
explosies die grote stofwolken veroorzaken. De bewoners zijn erg bang dat het
gevaarlijke uranium te voorschijn komt, dat vroeger hier gedolven werd. Nemo
is nauw betrokken bij de mijnbouwproblematiek omdat de mijnbouwplannen in
Chromiec ook een directe bedreiging zijn van het Nemo project in Polen van de
Poolse Fundacja Nemo omdat het bedreigde gebied direct grenst aan het Nemohuis.
Symptoom van falende politiek
De
verwoestende mijnbouwplannen zijn een symptoom voor de economische en sociale
problemen van Polen in de overgangsfase naar het EU-lidmaatschap. De opkomende
vrije markt economie schept interessante mogelijkheden voor ondoorzichtige
kapitaalkrachtige firma's, want in de overgang naar de Europese wet- en
regelgeving bevinden zich veel lucratieve marges. Provinciale, regionale en
lokale bestuurders zijn daarbij vaak genoodzaakt hun acute geldproblemen met
korte termijn projecten op te lossen en zijn extra gevoelig voor de
aanbiedingen van de mijnbouwfirma's. De Poolse firma Pol Skal die de mijn bij
Nemo en in Karpniki wil openen is een goed voorbeeld. De firma heeft geen
ervaring met mijnbouw en is opgericht door een vermogende Poolse
ex-autocoureur die in München woont. De firma is bekend vanwege het sponsoren
van raceauto's en hun goede contacten met bedrijven als General Motors en
Fortis. Omdat buitenlanders geen grond mogen aankopen treden talloze Poolse
firma's op als stroman van vreemd kapitaal en zijn miljoenen hectares Pools
grondgebied al in buitenlandse handen. De dorpsbewoners zijn bang dat Pol Skal
ook zo'n sluis voor vreemd geld is, en dat de firma zich (financieel en
juridisch) niet verantwoordelijk voelt voor schadelijke effecten van de
mijnbouw, laat staan voor het herstel van de schade. Het is vooral de overheid
(minister van Milieu) die bereid is concessies af te dwingen. Bovendien zijn
de informele netwerken van invloedrijke politici en ondernemers zeer machtig
geworden in Polen, omdat de politieke controle in parlement en gemeenteraad
onvoldoende functioneert, en omdat de "3e sector" -de NGO's,
onafhankelijk maatschappijkritische instellingen, zoals de milieubeweging en
dorpsorganisaties- onvoldoende middelen, mensen en juridische mogelijkheden
heeft. Veel Polen hebben zo weinig vertrouwen in het "corrupte"
politieke systeem, dat ze beïnvloeding bij voorbaat voor onmogelijk
houden.
Dorpsbewoners protesteren
Polen
is aan het veranderen. In de hele Poolse geschiedenis is trouwens een
onderstroom zichtbaar, waarbij politieke en sociale veranderingen vanuit de
basis in gang gezet zijn. Er is een typische Poolse traditie van verzet en
oproer tegen ongewenste ontwikkelingen, die uiteindelijk culmineerde in de
beweging rond Solidarinosc in de jaren 80 van de vorige eeuw. Ook nu is een
vergelijkbare onderstroom zichtbaar in de vorm van bewonersinitiatieven en
dorpsverenigingen die opkomen voor de bescherming en het behoud van natuur,
landschap en het cultureel erfgoed. Een gemeenschappelijk kenmerk is dat de
gemengde Pools-Duitse geschiedenis erkend wordt bij de waardering van cultuur
en natuur. De toetreding tot de EU heeft deze ontwikkeling in een
stroomversnelling gebracht omdat men zich onderdeel voelt van een
gemeenschappelijke Europese cultuur. Het grote probleem van deze groepen is
dat ze door taalproblemen en financiële problemen onvoldoende steun
ondervinden uit het buitenland.
Voorbeeld
1: Klopotnica
In
Klopotnica is al jaren een kleine groep bewoners actief om mijnbouwplannen
tegen te houden. Maar het gemeentebestuur van het industriestadje Mirsk had
weinig affiniteit met natuur en dorpscultuur en was niet te overtuigen. En de
plaatselijke bevolking liet zich ompraten door o.a. de pastoor die na een gift
van de mijnbouwfirma pleitte voor de komst van de mijn. Maar na de komst van
mijn zag men -te laat- de verwoestende gevolgen. Bij de laatste verkiezingen
stemde praktisch het hele dorp de oppositiekandidaat. Maar dit kon niet
voorkomen dat aan de andere kant van het dorp twee nieuwe mijnen komen.
Voorbeeld
2: Karpniki
In
Karpniki, midden in het natuurpark Rudawy Janowice met de hoogste concentratie
kastelen en paleizen in Europa (elk Europees vorstenhuis had hier een
kasteel), kreeg de mijnbouwfirma Pol-Skal van de burgemeester toestemming
proefboringen te doen. In het algemeen tasten proefboringen het landschap
zodanig aan, dat er al sprake is van onomkeerbare situatie en feitelijke
mijnbouw. Er ontstond een plaatselijke actiegroep die zich als dorpsvereniging
organiseerde. Met behulp van advocaten en een uitgebreide lobby lukte het de
actiegroep juridische gaten te schieten in de plannen. Er bleken zoveel fouten
gemaakt te zijn in de procedures rond de aanvraag van de vergunningen, dat
Pol-Skal kon beginnen met de proefboringen. Inmiddels heeft de burgemeester
veel spijt van zijn toestemming.
Voorbeeld
3: Kopaniec
In
Kopaniec in de aangrenzende gemeente Stara Kamienica, is het wel gelukt 5 jaar
geleden mijnbouwplannen tegen te houden door een breed gedragen actiegroep van
dorpsbewoners. Hierbij werd de dorpsvereniging Kopaniec opgericht die actief
is geworden als kunstenaarsvereniging met een eigen galerie. De vereniging
voert jaarlijks een toneelstuk op en organiseert workshops voor kinderen en
studenten.
Voorbeeld
4: Mala Kamienica
Direct
na het bekend worden van de mijnbouwplannen in april 2003 werden door de
plaatselijke dorpshoofden drukbezochte dorpsvergaderingen georganiseerd in
Mala Kamienica en Chromiec, waarbij protestcomités werden opgericht. Ook de
dorpsvereniging Kopaniec was zeer actief. Direct werden protestbrieven en
persberichten opgesteld en verstuurd, handtekeningen verzameld en
bijeenkomsten georganiseerd. Het comité in Chromiec werd de drijvende kracht
met de enorme inzet van twee dorpsbewoners, gesteund door een brede achterban.
Het comité bracht ondermeer een bezoek aan het provinciebestuur in Wroclaw.
Klik
hier voor: Izery
Wies: Program for sustainable development in Stara Kamienica based on the
project proposals of local NGO's
door project-coördinator Adam Spolnik, vertaald uit het Pools in het Engels
door Kamila Jelenska. Dit is de volledige tekst van het Matra-project van Nemo
voor de dorpsorganisaties van Stara Kamienica. Bevat veel informatie over Stara
Kamienica. December 2004. PDF-file
Naam gemeente |
Stara
Kamienica |
![](http://www.bazagmin.pl/img/godla/1F0758.gif) |
Dorpen: |
Stara Kamienica,
Antoniów, Chromiec, Mala Kamienica, Nowa Kamienica, Barcinek,
Rybnica. Kromnów. Kromnowa Wola |
District |
Jelenia
Góra |
Provincie: |
Dolnoœl¹skie
Neder Silezië |
Postcode: |
58-512 |
Adres: |
Stara
Kamienica 41 |
Contact: |
(+48 75) 75 14 337 |
(+48 75) 75 14 368 |
(+48 75) 75 14 337 |
starakamienica@neostrada.pl |
www.starakamienica.pl |
www.stara-kamienica.bazagmin.pl |
NIP: |
611-23-87-852 |
Oppervlakte: |
110
km² |
Aantal inwoners: |
5
325 inwoners |
Burgemeester: |
• WOJCIECH
POCZYNEK |
Gemeentesecretaris: |
• Zofia
Œwi¹tek
(075) 75 14 278 |
Boekhouder: |
• Dorota
£azarewicz |
|
|